Apteka Melissa Drogeria E-Melissa
  • Zestawy Bebilon ➡️ Wysyłka za 0 zł Sprawdź!
x
Najpopularniejsze frazy
Polecane produkty
Brak produktów dla wpisanej frazy
2020-04-29
Dolegliwości i choroby

Co warto wiedzieć o suplementacji żelaza?

W ostatnich latach na rynku pojawiło się sporo suplementów diety, a wraz z nimi – informacje o konieczności codziennego zażywania. Warto jednak pamiętać, że suplementy diety nie mają na celu leczenia, a co równie istotne – nie powinny też zastępować codziennej, prawidłowej diety. Suplementy mają jedynie uzupełniać niedobory w diecie i ewentualne braki związków, których rzeczywiście w organizmie brakuje. Jednym z takich składników jest żelazo. Jego brak może być wynikiem zarówno niedoborów w diecie, jak również zwiększonym zapotrzebowaniem organizmu na ten pierwiastek w różnych sytuacjach. W związku z tym zdarza się, że zachodzi potrzeba suplementowania żelaza, a w skrajnych przypadkach niedoboru żelaza i niedokrwistości pojawia się konieczność leczenia. Czym więc jest żelazo i jakie funkcje pełni w organizmie? Kiedy warto je suplementować? Odpowiedzi na te pytania znajdziecie poniżej.

 Niedobór żelaza – kiedy rozpocząć suplementację?
Spis treści

Gdzie w naszym organizmie występuje żelazo?

W organizmie człowieka znajduje się około 3-4 g żelaza i występuje ono między innymi:

  • we krwi – a dokładniej w krwinkach czerwonych, bowiem żelazo jest składnikiem budulcowym hemoglobiny, a hemoglobina jest czerwonym barwnikiem krwinek czerwonych, czyli erytrocytów, które krążą we krwi;
  • w tzw. puli magazynowej – żelazo występuje w naszym organizmie w formie związanej z ferrytyną i homosyderyną – głównie w wątrobie i śledzionie. To właśnie tam żelazo jest magazynowane i czeka na zwiększone potrzeby organizmu lub braki dostarczania żelaza z diety. W takich sytuacjach żelazo jest uwalnianie z tej puli;
  • w tzw. puli tkankowej – żelazo znajduje się w tkankach jako składnik mioglobiny lub składnik enzymów (perozsydazy, katalazy);
  • w tzw. puli osoczowej - żelazo znajduje się w osoczu w formie związanej lub niezwiązanej z transferryną.


Jakie funkcje spełnia żelazo?

Żelazo, że względu na miejsca w organizmie w których się znajduje, pełni wiele niezwykle ważnych funkcji:

  • warunkuje prawidłowe dotlenienie tkanek i narządów – transportuje tlen;
  • buduje i warunkuje pracę mięśni;
  • uczestniczy w metabolizmie komórkowym i tym samym wpływa na pracę serca, mięśni, wydzielanie hormonów;
  • uczestniczy w krążeniu krwi przez łożysko.


Żelazo w diecie, czyli skąd nasz organizm pozyskuje ten pierwiastek?

Tak jak wcześniej wspomniano, w organizmie człowieka znajduje się około 3-4 g żelaza. Ale nie jest to ilość stała, bowiem nasz organizm dziennie traci ok 1-2 mg żelaza. Straty te wynikają z naturalnego złuszczania się nabłonków, krwawień z żółcią czy krwawień miesiączkowych. Utracone przez organizm żelazo niestety nie jest na nowo tworzone w ciele człowieka. Jest pobierane z puli magazynowej, ale ona też ma swoje granice i musi być stale uzupełniana. Aby uzupełnić te straty, należy je dostarczać w sposób ciągły z zewnątrz wraz z prawidłową dietą. Powinna ona zawierać różne produkty bogate w żelazo, które zawierają ten pierwiastek zarówno w formie hemowej jak i niehemowej.


Postać hemowa żelaza
to żelazo dwuwartościowe, wbudowane w pierścień porfirynowy. Taka postać jest bardzo dobrze wchłaniana (w ok 20%) i znajduje się między innymi w wątrobie wieprzowej, drobiowej i wołowej, kaszance, wołowinie, cielęcinie i wieprzowinie.


Postać niehemowa
– to postać żelaza, w której jest ono trójwartościowe i żeby zostało wchłonięte do organizmu musi ulec przekształceniu w żelazo dwuwartościowe. Dlatego też ta postać żelaza wchłania się do organizmu słabiej, w mniejszym stopniu ok 1-5%. Żelazo niehemowe znajduje się między innymi w produktach roślinnych, soi, fasoli, pistacjach, szpinaku, płatkach owsianych.


Niestety czasem, nawet pomimo w miarę zbilansowanej i zróżnicowanej diety mogą pojawiać się niedobory żelaza w organizmie. Może to być spowodowane:

  • stosowaną dietą – np. dietą wegetariańską lub wegańską, które w danym momencie mogą nie być odpowiednio zaplanowane i w pełni zbilansowane;
  • upośledzeniem wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego np. w wyniku zwiększonego pH soku żołądkowego, zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, celiakii, infekcji Helicobacter pylorii czy niedoczynności tarczycy lub nerek;
  • przewlekłą utratą krwi z przewodu pokarmowego np. w przebiegu raka jelita grubego, żołądka, żylaków odbytu, uchyłków, polipów, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, wrzodów żołądka i dwunastnicy;
  • krwawieniami z dróg rodnych kobiet – w wyniku obfitych i długotrwałych miesiączek, krwawień pomenopauzalnych, mięśniaków macicy, nowotworów złośliwych, licznych porodów czy poronień;
  • zwiększonym zapotrzebowaniem organizmu na żelazo np. w czasie ciąży, laktacji, w podeszłym wieku czy przy współistniejących chorobach.


Zalecana suplementacja żelaza – dawki

W Polsce, w związku z niedostateczną zawartością żelaza w diecie zalecana jest suplementacja żelazem w grupach osób, które najbardziej narażone są na jego niedobór. I są to:

  • niemowlęta i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 8-10 mg/dz.;
  • dzieci i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 5 mg/dz.;
  • kobiety (szczególnie obficie miesiączkujące, z mięśniakami macicy itp. i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 18-20 mg/dz.;
  • kobiety w ciąży – szczególnie w II i III trymestrze - i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 27-30 mg/dz.;
  • kobiety w okresie laktacji – i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 20 mg/dz.;
  • kobiety w okresie pomenopauzalnym – i wówczas zalecana jest suplementacja żelaza w dawce 8-10 mg/dz.

Dodatkowa suplementacja żelazem zalecana jest także osobom starszym, intensywnie uprawiającym sport a także chorym przewlekle.


Dawka do suplementacji a dawka lecznicza żelaza

Powyżej przedstawione dawki żelaza są to rekomendowane dawki żelaza do suplementacji. Natomiast czasem jest tak, że żelaza w organizmie jest zbyt mało, rozwija się wtedy niedobór żelaza i niedokrwistość z powodu żelaza. Wtedy te zalecane do suplementacji dawki są niewystarczające. Należy wówczas włączyć leczenie wyższymi dawkami żelaza – które określa lekarz.


Objawy niedoboru żelaza

Nasz organizm potrzebuje żelaza. Wtedy funkcjonuje prawidłowo. Niestety, jeżeli zaczyna brakować żelaza w diecie i/lub nie jest ono dodatkowo suplementowane to ilość żelaza w organizmie zaczyna spadać i zaczyna występować niedobór, który prowadzi do niedokrwistości z powodu żelaza, czyli do stanu patologicznego w którym liczba czerwonych krwinek i ilość krążącej hemoglobiny nie wystarczają do utlenowania narządów i tkanek obwodowych. A to jest stan bardzo niebezpieczny dla naszego organizmu.

Niedobór żelaza w pierwszych etapach przebiega bezobjawowo, następnie pojawiają się objawy niespecyficzne takie jak:

  • głód patologiczny;
  • zanik brodawek języka i wygładzenie jego powierzchni;
  • nietolerancja wysiłku;
  • zmęczenie;
  • trudności w koncentracji;
  • osłabienie;
  • niepokój;
  • zaburzenia snu;
  • duszność wysiłkowa;
  • bóle i zawroty głowy;
  • mroczki przed oczami;
  • kołatanie serca;
  • suchość skóry i błon śluzowych;
  • pękanie kącików ust;
  • wypadanie włosów;
  • łamliwość paznokci;
  • bladość skóry;
  • słabe ukrwienie spojówek.

Przy znacznych niedoborach żelaza pojawia się:

  • kompensacyjne przyśpieszenie czynności serca;
  • przeciążenie serca;
  • niewydolności aparatu zastawkowego niewydolności krążenia;
  • rozwoju nadciśnienia tętniczego.


Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Jeżeli w organizmie zaczyna brakować żelaza, pojawia się niedobór i niedokrwistość z powodu niedoboru żelaza.

Zgodnie z wytycznymi WHO niedokrwistością określa się spadek stężenia hemoglobiny (Hb):

  • < 12 g/dl u kobiet,
  • <11 g/dl u kobiet w ciąży – w I i III trymestrze,
  • <10,5 g/dl u kobiet w ciąży w II trymestrze,
  • < 14 g/dl u mężczyzn;

i w zależności od oznaczonego stężenia hemoglobiny wyróżnia się:

  • niedokrwistość łagodną (10-12 g/dl u kobiet, 13,5 g/dl u mężczyzn),
  • niedokrwistość umiarkowaną (8-9,9 g/dl),
  • niedokrwistość ciężką (6,5-7,9 g/dl),
  • niedokrwistość zagrażającą życiu <6,5 g/dl.

Jeżeli lekarz zdiagnozuje u pacjenta niedobór żelaza i niedokrwistość z tego powodu zaleca odpowiednie leczenie – czyli przyjmowanie leków zawierających żelazo - w dawce 60-120 mg żelaza na dobę oraz właściwą dobrze zbilansowaną dietę, bogatą w produkty zawierające żelazo. Takie leczenie utrzymuje się przez co najmniej kilka miesięcy (zazwyczaj 4-6 miesięcy). Celem tego leczenia jest osiągnięcie prawidłowego stężenia hemoglobiny i ferrytyny we krwi, ale także zapobieganie nawrotom niedoboru żelaza.


Leki i suplementy diety z żelazem

Na rynku dostępne są różne preparaty zawierające żelazo. Są to zarówno:

  • leki na receptę – stosowane na zlecenie lekarza w przypadku stwierdzonego niedoboru żelaza i niedokrwistości z niedoboru żelaza;
  • leki OTC;
  • suplementy diety;
  • wyroby medyczne specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Preparaty te mogą być preparatami pojedynczymi jak i złożonymi, które oprócz żelaza zawierają inne składniki np. kwas foliowy, witaminę C i inne. Na rynku dostępne są różne preparaty żelaza, niektóre dedykowane dzieciom, inne kobietom a jeszcze inne kobietom w okresie ciąży.

Na rynku jest bardzo dużo preparatów zawierających żelazo. Mają one w swoim składzie żelazo w różnych formach np. w postaci siarczanu, pirofosforanu, chelatu czy fumaranu i in. Mogą być one zarówno pojedyncze jak i złożone, zarejestrowane jako lek, suplement diety lub wyrób medyczny specjalnego przeznaczenia żywieniowego. O wyborze, któregoś z nich warto decydować po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą. To oni pomogą najlepiej wybrać preparat i dopasować go do indywidualnych potrzeb pacjenta. Poniżej przedstawiono wybrane, przykładowe preparaty zawierające żelazo pogrupowane w zależności od grupy pacjentów, dla których są przeznaczone. I tak np:

Preparaty, zawierające żelazo, przeznaczone dla dzieci

Preparaty złożone, zawierające żelazo, przeznaczone dla kobiet w ciąży i w okresie laktacji

Preparaty, zawierające żelazo, przeznaczone dla dorosłych


Jak wybierać suplementy diety z żelazem?

Suplementacja żelazem powinna być dopasowana indywidualnie do potrzeb danego pacjenta. W zależności od stanu zdrowia pacjenta, jego wyników krwi oraz ewentualnej przynależności do grup zwiększonego ryzyka niedoboru żelaza, przyjmowanie preparatów żelaza powinno być rozważone, a dawkowanie dopasowane indywidualnie. Ze względu na dużą liczbę preparatów zawierających żelazo należy uwzględnić pewne kwestie, które będą pomocne przy wyborze tych produktów i są to:

  • wiek pacjenta oraz jego potrzeby (niemowlę, wcześniak, kobieta w ciąży, senior);
  • dawka preparatu – czy dany preparat ma być przeznaczony do suplementacji czy do leczenia.
    -Jeżeli produkt ma być stosowany jako uzupełnienie diety wystarczy wybrać dobry suplement diety, a o pomoc w wyborze takiego produktu poprosić farmaceutę.
    -Jeżeli jednak u pacjenta występuje niedobór żelaza i jest on potwierdzony w badaniach, konieczne jest przyjmowanie żelaza w dawkach leczniczych przepisanych przez lekarza.


Podsumowując, żelazo jest niezwykle ważne dla naszego organizmu. Aby spełniało w nim swoje funkcje musi być do tego organizmu dostarczane. Niestety występują sytuacje, w których sama dieta, nawet zróżnicowana i zbilansowana nie wystarcza. Wtedy należy sięgnąć po preparaty z apteki i za pomocą nich suplementować żelazo. Jest to szczególnie ważne u kobiet, kobiet w ciąży i w okresie laktacji.


Literatura:
1. Baker RD, Greer FR and The Committee On Nutrition Diagnosis and Prevention of Iron Deficiency and Iron-Deficiency Anemia in Infants and Young Children (0-3 Years of Age). Pediatrics 2010;126:1040-50.
2. Falkowska A., Ostrowska L. Niedokrwistość u kobiet cię- żarnych. Nowa Medycyna 2010,
3: 96-103 3. Korzeniowska K., i in. Zaburzenia gospodarki żelaza Część 2. Niedobory żelaza. Farmacja Współczesna 2012; 5: 146-150
4. Kozarek R. Diagnosis of Iron Deficiency Anemia in the Elderly: When to Say “Uncle’’. Dig Dis Sci 2012;10.
5. Kuthan R., i in., Zapobieganie i leczenie niedokrwistości związanej z niedoborem żelaza. Lek w Polsce, 2014, 24, 05’(277)
6. Pietrzak B., i in. Niedokrwistość z niedoboru żelaza w położnictwie i ginekologii. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2016, 1, 3, 115-121
7. Urbanowicz I., Niedokrwistość i niedobory żelaza – jaki preparat wybrać? Nowa Hematologia, 2019 8. Wang W, Bourgeois T,Klima J, et al. Iron deficiency and fatigue in adolescent females with heavy menstrual bleeding. Haemophilia 2012;1-6. 

Zdjęcie autora
Autor
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk – mama 3 dzieci, z wykształcenia farmaceutka – doktor nauk farmaceutycznych, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, blogerka (www.farmaceuta-radzi.pl), autorka artykułów w czasopismach polskich i zagranicznych, autorka szkoleń i wykładów dla farmaceutów, autorka warsztatów dla rodziców, dyplomowana Promotorka Karmienia Piersią. Ponadto ekspert merytoryczny Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz inicjatorka i autorka kampanii edukacyjnej „Leki to nie cukierki”i współautorka kampanii edukacyjnej „Lek bezpieczny oczami dziecka”
Podobne wpisy
Symptomami niedoboru żelaza są najczęściej zawroty głowy, szybsze bicie serca, czy zadyszka. Aby upewnić się,...
CZYTAJ
Certyfikaty i wyróżnienia