Czym jest antykoncepcja awaryjna i jak działa tabletka „dzień po”?

Porady fiber_manual_record 2021-02-05

Powszechnie znane i stosowane środki antykoncepcyjne – jeśli są użytkowane w prawidłowy sposób – dają niemalże 100% pewności, jeśli chodzi o ochronę przed niechcianą ciążą. Kluczowe jest tu sformułowanie „niemalże 100%”, ponieważ tak naprawdę żadna metoda – czy to tabletki antykoncepcyjne, prezerwatywy czy nawet wkładki wewnątrzmaciczne – nie jest w stanie wyeliminować całkowicie ryzyka zapłodnienia. Z myślą o sytuacjach, w których partnerzy obawiają się, że wybrana przez nich metoda zabezpieczenia zawiodła, stworzono tak zwaną antykoncepcję awaryjną (określaną również mianem antykoncepcji postkoitalnej). Przyjmuje się ją do kilkudziesięciu godzin po stosunku w celu zapobiegnięcia zapłodnieniu (poprzez opóźnienie lub uniemożliwienie owulacji). W jakich sytuacjach sięgać po pigułkę „dzień po”, czym różni się ona od środków poronnych i jaki jest mechanizm jej działania? O tych i innych aspektach stosowania antykoncepcji po stosunku piszemy w poniższym artykule. Zapraszamy do lektury!

 Pigułka „dzień po” - jak działa i jak stosować ją bezpiecznie?
Spis treści

Kiedy można zastosować antykoncepcję po stosunku?

Sytuacje, w których zwykle stosuje się tabletkę „dzień po” to głównie momenty niepewności co do zachowania pełnej ochrony podczas zbliżenia. Kiedy więc antykoncepcja po stosunku jest wskazana? 

  • Pigułka „dzień po” sprawdzi się, gdy podczas stosunku zsunęła się lub pękła prezerwatywa, a była to jedyna zastosowana na tamten moment metoda zapobiegania niechcianej ciąży; 
  • opóźnienie bądź nieprzyjęcie tabletki antykoncepcyjnej (opuszczenie co najmniej 3 tabletek przy antykoncepcji dwuskładnikowej, nieprzyjęcie o czasie antykoncepcji jednoskładnikowej – minipigułki); 
  • opóźnienia bądź nieprzyjęcie kolejnej dawki środka antykoncepcyjnego w zastrzykach lub plastrach; 
  • wydalenie spirali wewnątrzmacicznej.

Oprócz wyżej wymienionych przypadków, antykoncepcja awaryjna jest także stosowana u ofiar przemocy seksualnej, które doświadczyły napaści z gwałtem lub molestowaniem z wykorzystaniem narządów płciowych (nawet bez pełnej penetracji).


Jak działa antykoncepcja awaryjna?

Mówiąc o mechanizmie działania antykoncepcji po stosunku warto na początku zaznaczyć, że różni się on diametralnie od działania tabletek poronnych i nie może być z nim utożsamiany. Przede wszystkim jeśli dojdzie już do zagnieżdżenia zarodka w endometrium macicy, to wówczas tabletka „dzień po” nie zadziała (przy czym należy zaznaczyć, że jej zażycie nie wywiera na zaimplementowany już zarodek żadnego wpływu). Środki poronne z kolei przyczyniają się do wydalenia zarodka nawet w momencie, gdy ten jest już zaimplementowany w macicy. Jak więc działają pigułki „dzień po”? Mechanizm ten uwzględnia dwa główne założenia: 

  • zablokowanie lub opóźnienie owulacji, jeśli ta jeszcze nie nastąpiła; 
  • utrudnienie plemnikom „dostania się” do komórki jajowej, poprzez zagęszczenie śluzu szyjkowego oraz nieznaczny wpływ na zmniejszenie grubości endometrium.

W wyniku zadziałania tych mechanizmów szansa na połączenie się plemnika z komórką jajową i jej zagnieżdżenia się w endometrium znacząco spada, o czym piszemy poniżej.


Rodzaje antykoncepcji awaryjnej

W Polsce dostępne są dwa rodzaje tabletek „dzień po” i mechanizm ich działania jest zbliżony, przy czym okres, w jakim mogą skutecznie zapobiec niechcianej ciąży nieco się różni. Mowa tutaj o: 

  • EllaOne, czyli preparacie bazującym na substancji czynnej zwanej octanem uliprystalu. Tabletkę należy przyjąć do 120 godzin (5 dni) po odbyciu stosunku seksualnego – później nie będzie już skuteczna, ponieważ substancja czynna nie będzie zdolna do zapobieżenia pęknięciu pęcherzyka Graafa i uwolnieniu komórki jajowej. Badania kliniczne prowadzone w kierunku oszacowania skuteczności EllaOne wykazały, że niepowodzenie działania (czyli zapłodnienie) nastąpiło w 0,9-2,1% przypadków. 
  • Escapelle, czyli antykoncepcja po stosunku bazująca na działaniu lewonorgestrelu. Pigułkę należy przyjąć do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku. W badaniach klinicznych prowadzonych w celu oceny skuteczności Escapelle oszacowano, że nieskuteczność leku (skutkująca powodzeniem zapłodnienia) nastąpiła w 0,6-3,1% przypadków.

Przypomnieć należy, że w przyjmowaniu pigułek „dzień po” trzeba bezwzględnie stosować się do ram czasowych wyszczególnionych we wskazaniach. W sytuacji, w której pacjentka zwymiotowałaby tabletkę po 3 godzinach od jej przyjęcia lub pojawiły się u niej objawy biegunki, musi bezzwłocznie przyjąć drugą dawkę preparatu.


Bezpieczeństwo stosowania pigułki „dzień po”

Tabletka „dzień po”, stosowana zgodnie z zaleceniami – czyli jako antykoncepcja awaryjna (pod żadnym pozorem nie należy traktować jej jako metodę standardowej antykoncepcji) jest zupełnie bezpieczna. Skutek uboczny, który pacjentki obserwują najczęściej, to przesunięcie się krwawienia miesiączkowego (lub krwawienia z odstawienia, jeśli na co dzień przyjmują antykoncepcję hormonalną), a także jednorazowe zaburzenie cyklu miesiączkowego – tego samego, w którym tabletka została przyjęta. Skutki uboczne antykoncepcji awaryjnej obserwowane rzadko to nudności i ból głowy, a jeszcze rzadziej – wymioty, biegunka oraz zawroty głowy. Tak, jak już wcześniej zostało wspomniane, tabletka „dzień po” nie jest środkiem poronnym, więc jeśli doszło już do implantacji zarodka, wówczas bezpieczeństwo rozwijającego się płodu nie jest w żaden sposób zagrożone – będzie rozwijał się tak, jak w prawidłowej ciąży. Antykoncepcja po stosunku nie wpływa także na płodność kobiety.


Obecnie antykoncepcja awaryjna w Polsce dostępna jest wyłącznie na receptę, którą może wystawić każdy lekarz – także ten pierwszego kontaktu (a nie tylko ginekolog).

Przeczytaj także:
Metody antykoncepcji,   Zapomniałam wziąć tabletkę antykoncepcyjną! Co teraz?,   Antykoncepcja z receptą i bez recepty,   Rodzaje antykoncepcji przy karmieniu piersią



Zdjęcie autora
mgr farm. Izabela Kurowska

Przedmiotem jej zainteresowań od zawsze było zdrowie - ukończyła więc studia farmaceutyczne na Wydziale Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz studia podyplomowe w zakresie dietetyki w Szkole Biznesu i Nauk o Zdrowiu. Jej wykształcenie, a także poczucie misji w niesieniu pomocy ludziom, zaowocowały praktycznym, wieloletnim doświadczeniem w pracy z pacjentami aptek oraz z osobami zmagającymi się z problemami zdrowotnymi, wynikającymi z takich schorzeń jak nadwaga czy otyłość. Swoją postawą – w pracy i poza nią – promuje holistyczne podejście do zdrowego stylu życia, obejmującego zarówno właściwe żywienie, jak i aktywność fizyczną.

W Aptece Melissa pełni między innymi funkcję eksperta w Strefie Wiedzy, dzieląc się swoimi wskazówkami i spostrzeżeniami w przystępny sposób, w ramach artykułów poradnikowych. Prywatnie jest mamą dwójki dzieci, w których na co dzień stara się zaszczepić pasję do zdrowego stylu życia. Sama w wolnym czasie biega i ćwiczy z kettlebell, a dodatkowo rozwija swoją kolejną pasję, związaną z kosmetologią – a mianowicie pasję do naturalnej pielęgnacji twarzy i ciała.

Podobne wpisy

2015-06-23

Antykoncepcja z receptą i bez recepty
Metod antykoncepcji jest wiele. Niektóre wymagają konsultacji z lekarzem, inne tylko wizyty w aptece. O...

2017-09-26

Ile trwa średnio stosunek seksualny w Europie?
O zaburzeniach erekcji można mówić, jeśli mężczyzna nie może uzyskać i utrzymać wzwodu członka, który...

2019-03-21

Metody antykoncepcji
Ciąża, dziecko, rodzicielstwo – dla niektórych wyczekane i wytęsknione, dla niektórych zaskoczenie, ale mimo tego...