Emolienty - co warto o nich wiedzieć?

Zdrowa skóra i uroda fiber_manual_record 2019-03-28

Termin emolienty kojarzy nam się przede wszystkim ze skórą oraz preparatami przeznaczonymi do jej pielęgnacji. Ale, jeżeli na dłużej zatrzymamy się przy tym terminie to okazuje się, że nie do końca wiemy co się pod nim kryje, co dokładnie oznacza, jakie substancje zaliczane są do emolientów i jakie mają one właściwości. Dodatkową kwestią problematyczną jest to czy emolienty powinny być stosowane do każdego rodzaju skóry czy tylko do tzw. skór problemowych. Żeby poznać odpowiedzi na te pytania oraz rozwiać wątpliwości z tym związane warto zacząć od podstaw.

 Emolienty - co warto o nich wiedzieć? - Apteka internetowa Melissa
Spis treści

Jak wiadomo skóra pełni bardzo ważną funkcję w naszym organizmie. Stanowi element odpowiedzi immunologicznej oraz chroni nasz organizm przed działaniem różnych czynników środowiskowych (szczególnie tych szkodliwych). Uszkodzenie skóry a w szczególności nieprawidłowe funkcjonowanie zewnętrznej warstwy naskórka sprzyja nadmiernej utracie wody a tym samym prowadzi do suchości skóry i nadmiernemu narażeniu organizmu na czynniki środowiskowe. Dlatego też tak ważne jest utrzymanie skóry w prawidłowej kondycji. 


Skóra – budowa i funkcja

Skóra zbudowana jest z kilku warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Ważnym elementem skóry jest wierzchnia warstwa naskórka zwana warstwą rogową. Zbudowana jest ona z komórek – zwanych korneocytami, pomiędzy którymi znajduje się macierz lipidowa. Macierz ta składa się między innymi z: ceramidów, kwasów tłuszczowych i estrów cholesterolu. Oprócz tego w skład macierzy wchodzi naturalny czynnik nawilżający, który odpowiada za prawidłowe nawilżenie skóry. Macierz lipidowa oprócz nawilżenia skóry odpowiada także za jej natłuszczenie.

Niestety czasem dochodzi do zaburzeń funkcji bariery naskórkowej i wówczas macierz nie jest w stanie w odpowiedni sposób zadbać o natłuszczenie i nawilżenie skóry. Wtedy skóra staje się sucha, podrażniona, mniej elastyczna i bardziej podatna na uszkodzenia. Aby macierz odzyskała swoje funkcje należy wspomóc ją emolientami. 


Emolienty – co to właściwie jest?

Nazwa emolient pochodzi z języka łacińskiego i oznacza zmiękczać. I to bardzo dokładnie odzwierciedla rolę oraz funkcję emolientów. Bowiem, emolienty dzięki swoim właściwościom zmiękczają skórę, przywracają i utrzymują prawidłowe jej nawilżenie, natłuszczenie i elastyczność.

Termin „emolient” funkcjonuje już od wielu lat w kosmetologii i dermatologii. Kiedyś termin ten odnosił się tylko i wyłącznie do substancji, która wykazywała właściwości natłuszczające, zmiękczające, wygładzające i nawilżające. 

Obecnie terminu emolient używa się coraz częściej w celu nazwania gotowego typu produktu. Ale jest to pewna nieścisłość, bowiem kosmetyk określany takim terminem oprócz emolientów, czyli typowych związków lipofilnych zawiera w swoim składzie inne związki (humekanty) o innych właściwościach. I dzięki temu produkt taki wywiera wielokierunkowe działanie na skórę poprzez:

  • zapobieganie utracie wody,
  • uzupełnianie składników macierzy lipidowej,
  • zatrzymywanie wody w naskórku,
  • działanie przeciwzapalne,
  • działanie przeciwświądowe.

Dlatego też używając terminu emolient należy zastanowić się do czego termin ten się odnosi się i do czego ma się odnosić. Używanie go zarówno do substancji jak i do produktu jest możliwe i nie jest błędem, choć, należy mieć świadomość występujących różnic.   


Zastosowanie emolientów

Emolienty w ostatnich latach zyskały bardzo dużą popularność szczególnie w pielęgnacji, profilaktyce i leczeniu skóry problemowej, szczególnie skóry z tendencją do atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, rybiej łuski, wyprysku alergicznego, wyprysku kontaktowego czy innych dermatoz. Właściwie dobrany produkt zawierający w swoim składzie emolienty, właściwie dba o skórę, poprawia jej stan oraz kondycję, ogranicza konieczność stosowania leków zawierających glikokortykosteroidy i inhibitory kalcyneuryny, wydłuża okresy remisji i zapobiega nawrotom choroby. Obecnie uważa się, że emolienty należy stosować w przypadku określonych problemów dermatologicznych. Jeżeli natomiast skóra jest zdrowa, nie występują problemy z jej elastycznością, nawilżeniem i natłuszczeniem to nie ma potrzeby stosowania profilaktycznego emolientów. 


Emolienty – substancje

Substancje zaliczane do grupy emolientów można podzielić w zależności od różnych kryteriów. I tak emolienty w zależności od właściwości i profilu działania dzieli się na:

  • emolienty natłuszczające – estry, triglicerydy, alkohole tłuszczowe, kwasy tłuszczowe,
  • emolienty wygładzające,
  • emolienty blokujące – stanowiące barierę dla utraty wody ze skóry – wazelina, olej parafinowy,
  • emolienty wiążące wodę – kwas hialuronowy, mocznik, glicerol.

Oprócz tego emolienty można podzielić w zależności od konsekwencji klinicznych:

  • emolienty obojętne – które pełnią funkcję ochronną,
  • emolienty o właściwościach intensywnie nawilżających (mocznik, mleczan sodu, cukry proste, aminokwasy, alkohole wielowodorotlenowe),
  • emolienty o właściwościach łagodzących (polidokanol, mocznik, wyciągi roślinne).

Emolienty można również podzielić w zależności od pochodzenia:

  • pochodzenia naturalnego (oleje roślinne, trigliceryd kaprylowo-kaprynowy, woski i oleje odzwierzęce),
  • pochodzenia syntetycznego (oleje mineralne – parafiny, syntetyczne estry kwasów tłuszczowych – mirystynian izopropylu, mirystynian mirycylu, palmitynian izopropylu).


Przykłady emolientów i ich właściwości


Ceramidy i cholesterol 

  • to związki lipidowe,
  • składniki macierzy międzykomórkowej,
  • zapewniają elastyczność skóry,
  • zmniejszają utratę wody.

Estry kwasów tłuszczowych (mirystynian izopropylu, mirystynian mirycylu, palmitynian izopropylu)

  • natłuszczają skórę,
  • zmiękczają naskórek,
  • umożliwiają wymianę tlenową i wodną,
  • nie powodują uczucia lepkości.

Oleje roślinne (olej ze słodkich migdałów, olej ze słonecznika, olej wiesiołkowy, olej z pestek winogron itp.)

  • wykazują właściwości pielęgnacyjne,
  • zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe,
  • wpływają na odbudowę naskórka.

Woski i oleje odzwierzęce (lanolina)

  • reguluje gospodarkę wodną skóry,
  • zmiękcza naskórek,
  • nawilża,
  • odbudowuje barierę naskórkową.

Oleje mineralne (wazelina, olej parafinowy, wosk i in.)

  • zatrzymują wodę w skórze – czyli działają okluzyjnie
  • działają ponadto zmiękczająco, natłuszczająco i nawilżająco


Emolienty – gotowe produkty

Produkty określane mianem emolientów występują na rynku w różnych postaciach. Mogą to być między innymi: emulsje do mycia - ich przykłady znajdziesz TU: https://www.apteka-melissa.pl/kategoria/kapiel,262.html, mydła, olejki do kąpieli a także balsamy, lotiony, żele i kremy. Takie produkty mogą być dwojakiego rodzaju:

  • emulsje olej w wodzie – gdzie składniki emoliencyjne stanowią do 30% składu produktu
  • emulsje woda w oleju – gdzie składniki emoliencyjne stanowią nawet ponad 50% składu.

Różnice w składzie takich kosmetyków sprawiają, że nierzadko pacjent ma problem z wyborem takiego produktu. Wybierając któryś z takich produktów, decydując się na jego zakup i stosowanie należy zwrócić uwagę przede wszystkim na skład produktu. Skład ten powinien być odpowiednio dobrany pod kątem problemów i potrzeb skóry. W przypadku problemów lub wątpliwości związanych z wyborem kosmetyku warto zwrócić się o pomoc do farmaceuty, który dokładnie przeanalizuje potrzeby pacjenta i zaproponuje produkt dobrany pod indywidualne potrzeby skóry. 


Podsumowując – emolienty to substancje lub produkty, które poprzez swoje właściwości, utrzymują, wzmacniają lub poprawiają prawidłowe funkcje bariery naskórkowej poprzez wygładzanie, nawilżanie i natłuszczanie. Prawidłowo dobrany emolient pod potrzeby skóry jest w stanie poprawić wygląd oraz kondycje skóry a dodatkowo zmniejszyć nieprzyjemne objawy związane z występowaniem różnych problemów skórnych.  


Literatura:

1. Kamińska E., Rola emolientów w Atopowym Zapaleniu Skóry u dzieci., Developmental Period Medicine, 2018, XXII, 4.

2. Nankervis H. i in., Scoping systematic review of treatments for eczema. Programme Grants Appl Res., 2016, 4,7,1-528.

3. Olszański R., Pilarski B., Emolienty – klasyfikacja oraz konsekwencje kliniczne, Dermatologia.

4. Szepietowski J. i in., Emolienty w leczeniu schorzeń dermatologicznych, stanowisko grupy ekspertów, Dermatologia Kliniczna, 2011, 13,4, 209-213.


Przeczytaj także: 
Ochrona i pielęgnacja skóry suchej i podrażnionej,   Jak dbać o suchą skórę,   Emolienty - sposób na suchą i podrażnioną skórę,   Codzienna pielęgnacja bardzo suchej skóry,   Skóra atopowa i jej pielęgnacja,   Atopowe zapalenie skóry,   Codzienne zastosowanie kremu do cery atopowej,   Skóra atopowa u niemowląt i dzieci



Zdjęcie autora
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk – mama 3 dzieci, z wykształcenia farmaceutka – doktor nauk farmaceutycznych, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, blogerka (www.farmaceuta-radzi.pl), autorka artykułów w czasopismach polskich i zagranicznych, autorka szkoleń i wykładów dla farmaceutów, autorka warsztatów dla rodziców, dyplomowana Promotorka Karmienia Piersią. Ponadto ekspert merytoryczny Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz inicjatorka i autorka kampanii edukacyjnej „Leki to nie cukierki”i współautorka kampanii edukacyjnej „Lek bezpieczny oczami dziecka”
Podobne wpisy

2015-11-19

Emolienty - sposób na suchą i podrażnioną skórę
Emolienty to preparaty, które odbudowują ochronny płaszcz lipidowy skóry i chronią ją przed utratą nawilżenia....

2017-03-27

Codzienna pielęgnacja bardzo suchej skóry
Pielęgnacja skóry suchej należy do jednej z najtrudniejszych. Dzieje się tak, ponieważ skóra sucha jest...

2018-07-25

Delikatna emulsja do mycia ciała idealnym kosmetykiem dla suchej skóry
Jest matowa, szorstka w dotyku i często pojawiają się na niej drobne, odstające skórki. Sucha...