Gluten. Czym jest i jak wpływa na nasze zdrowie?

Dolegliwości i choroby fiber_manual_record 2021-08-11

Zboża stanowią podstawę piramidy żywienia. Są niezbędnym elementem jadłospisu, ponieważ stanowią główne źródło błonnika pokarmowego. Jednak część z nich zawiera składnik, który wzbudza wiele kontrowersji wśród osób na diecie. Jest nim gluten. Od lat trwają dyskusje, o bezpieczeństwie i korzyściach jego spożywania. Dowiedz się, co to jest za składnik i jak jego obecność w diecie wpływa na zdrowie.


Wykluczanie z diety glutenu stało się modne kilka lat temu, głównie za sprawą celebrytów. Wiele osób opisywało jego szkodliwy wpływ na zdrowie i samopoczucie oraz zachęcało do rezygnacji z jego spożywania. Jednak dietetycy i lekarze nie są zwolennikami tego rozwiązania, zwłaszcza jeśli nie ma ku temu wyraźnych wskazań. Jak jest naprawdę?

 czym jest gluten
Spis treści

Co to jest gluten?

Gluten jest połączeniem dwóch białek gliadyny i gluteniny. Pierwsze z nich odpowiada za lepkość, a drugie za elastyczność. W połączeniu z wodą tworzą lepkosprężystą maź, która nadaje ciastu gąbczastą konsystencję i sprawia, że wypiek jest miękki, elastyczny, pulchny i długo utrzymuje świeżość.
Składnik ten jest dobrze tolerowany przez większość osób na świecie, dlatego nie każdy musi go eliminować ze swojej diety. Jednak są choroby, które wymagają unikania spożywania jakichkolwiek produktów, które zawierają gluten [1].

Gdzie występuje gluten?

Gluten występuje naturalnie w zbożach takich jak pszenica – w tym np. orkisz – żyto, pszenżyto i jęczmień. Ponadto można znaleźć go również w owsie z powodu wysokiego zanieczyszczenia innymi ziarnami.
Warto wiedzieć, że omawiany składnik znajduje się w wielu produktach dostępnych na rynku. Wiele makaronów np. makaron pszenny zawiera duże ilości glutenu. Gluten stanowi również niezbędny składnik pieczywa oraz innych wyrobów piekarskich i cukierniczych, kaszek dziecięcych, a także przekąsek i przypraw. Gluten często jest dodawany także do przetworów z mięsa, czyli np. do parówek, pasztetów, szynek itp. Możesz go znaleźć również w gotowych majonezach, ketchupach i innych popularnych sosach. Zdarza się, że choć sam wyrób nie zawiera glutenu, jest nim zanieczyszczony. Dzieje się tak wtedy, gdy produkt powstaje w zakładzie, w którym składnik ten jest dodawany do innej żywności [2].

Aby mieć pewność, że wybrany artykuł nie zawiera glutenu, należy szukać na opakowaniu symbolu przekreślonego kłosa.

Jak gluten wpływa na zdrowie?

Niewiele osób wyobraża sobie życie bez glutenu, a w związku z tym np. bez jedzenia ciepłych, chrupiących bułeczek. Nic dziwnego. Posiłki zbożowe są pyszne i sycące oraz powszechnie dostępne. Jednak spożywanie produktów glutenem dla osób, które nie zmagają się z nietolerancją tego składnika, jest nie tylko przyjemnie, ale przynosi także wiele korzyści zdrowotnych [3].
Zboża, która zawierają gluten, są niezbędne w diecie każdego człowieka. Stanowią źródło niezbędnych minerałów i witamin oraz błonnika, które wpływają na prawidłowe funkcjonowanie organizmu i dobre samopoczucie. Dlatego nie należy rezygnować z produktów zawierających gluten bez konsultacji z lekarzem.

Jakie choroby wywołuje gluten?

Mimo wielu zalet zbóż, spożywanie ziaren zawierających gluten może przyczynić się do wywołania chorób związanych z nieprawidłową reakcją organizmu na tę mieszankę białek. Może pojawić się:

  • alergia. To choroba, która objawia się typową odpowiedzią organizmu na alergen, czyli produkcją przeciwciał IgE. Reakcja pojawia się od kilku do kilkudziesięciu minut po spożyciu glutenu,
  • nadwrażliwość. Jest często mylona z zespołem jelita drażliwego. Występuje częściej niż celiakia, ale nie powoduje zaniku kosmków jelitowych. Nadwrażliwość objawia się najczęściej bólem brzucha, wysypką i uczuciem zmęczenia, jednak te objawy znikają po zastosowaniu diety bezglutenowej [4],
  • celiakia, czyli nietolerancja glutenu. To choroba prawdopodobnie genetyczna i autoimmunologiczna. Oznacza to, że po kontakcie z glutenem, organizm wywołuje nieprawidłową reakcję odpornościową przeciwko własnym tkankom [5]. W rezultacie dochodzi do zaniku kosmków jelitowych, które odpowiadają za absorbowanie składników aktywnych z pożywienia. To z kolei prowadzi do zaburzeń wchłaniania, niedożywienia i niedoborów w substancji odżywczych w organizmie [6].

Warto pamiętać, że nieprawidłowej reakcji organizmu na gluten mogą towarzyszyć inne różne schorzenia, np. cukrzyca, otyłość, nadciśnienie, migreny, problemy kardiologiczne oraz bóle stawów.

Gluten to składnik, który wzbudza emocje. Mimo to, nie rezygnuj z niego, jeśli nie istnieją żadne medyczne powody ku temu.


Bibliografia:
1. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/133862,gluten
2. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/74589,gluten-w-diecie-dziecka
3. https://1000dni.pl/0-6-miesiecy/zboza-istotny-element-rozszerzania-diety-i
4.https://dbc.wroc.pl/Content/102025/Orkusz_Garaszczuk_Gluten_w_zywnosci_korzysci_i_zagrozenia_2018.pdf
5. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitocienkie/54362,celiakia
6. https://phmd.pl/api/files/view/811234


Zdjęcie autora
mgr farm. Szymon Dybalski

Ukończył studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Od 5 lat wykonuje swój zawód mając czynny kontakt z pacjentem, przy czym od 4 lat pełni funkcję specjalisty w dziedzinie farmacji w Aptece Melissa, udzielając pacjentom merytorycznych wideoporad oraz publikując eksperckie artykuły w Strefy Wiedzy. W pracy farmaceuty najbardziej ceni sobie kontakt z pacjentem, możliwość niesienia pomocy oraz rozwiewania wątpliwości dotyczących zamienników leków, dawkowania, realizacji recept i innych nurtujących kwestii związanych z farmakoterapią. Dziedziną, w której się kształci i wciąż poszerza swoją wiedzę jest prawo farmaceutyczne. Czas poza pracą uwielbia spędzać z rodziną, a w wolnych chwilach stawia na aktywność – zazwyczaj wybiera bieganie, wspinaczkę oraz długie spacery z psem, dzięki któremu zainteresował się tematem zwierzęcej behawiorystyki.

Podobne wpisy

2021-05-12

Dieta na przytycie - jak wygląda i kto powinien ją stosować?
Zazwyczaj mówiąc o diecie, myślimy o jadłospisach odchudzających, które pomagają w utracie nadmiaru kilogramów. Nie...

2021-07-14

Na czym polega dieta ketogeniczna (dieta ketogenna) i u kogo sprawdzi się najlepiej?
Dieta ketogeniczna (określana również jako dieta ketogenna lub skrótowo - dieta keto) stała się w...

2021-07-30

Dieta śródziemnomorska - najzdrowsza dieta na świecie?
Dieta śródziemnomorska, określana również jako dieta długowieczności, w wielu rankingach i badaniach przoduje jako najzdrowsza...