ZWYCIĘZCA RANKINGU
ZAUFANE OPINIE CENEO
ISTNIEJEMY NA RYNKU
JUŻ OD 27 LAT
REALIZUJEMY DOSTAWY
POZA GRANICĘ POLSKI
Zrealizowaliśmy ponad
2 000 000 zamówień

Kleszcze - czy jest się czego bać i jak się przed nimi uchronić?

Dolegliwości i choroby fiber_manual_record 2019-07-03
 Kleszcze - czy jest się czego bać i jak się przed nimi uchronić? - Apteka Internetowa Melissa

Od kilku, kilkunastu lat bardzo dużo słyszy się o kleszczach – o tym, że są one niebezpieczne, że przenoszą groźne choroby, że trzeba się przed nimi chronić, a jeżeli już ugryzą trzeba je jak najszybciej usunąć, obserwować się i skonsultować z lekarzem, bowiem możliwe, że będzie konieczność przyjmowania leków. Czy rzeczywiście tak jest?


Kleszcze – co to?

Kleszcze to pasożyty zewnętrzne kręgowców (człowieka i zwierząt), zaliczane do grupy pajęczaków. W Polsce występuje ok 20 gatunków kleszczy, z których najbardziej niebezpieczne dla człowieka są dwa: kleszcz pospolity i kleszcz łąkowy (pastwiskowy).

Kleszcze są małe, zazwyczaj mają kilka milimetrów długości, choć zdarzają się też większe po 15 - 30 mm. Ich ciało jest okrągłe lub owalne a ich wygląd zależy od tego czy są najedzone czy nie. Jeżeli kleszcz jest głodny to jego ciało jest spłaszczone. Jeżeli kleszcz jest najedzony to jego ciało jest wypukłe, nabrzmiałe i jeszcze bardziej okrągłe. 

Ciało kleszcza składa się dwóch części – gnatosomy i idiosomy. Gnatosoma to pierścieniowata podstawa z nogogłaszczkami, hypostomem (zawierającym ząbki) i szczękoczułkami. Z kolei na idiosomie osadzone są odnóża a także tarczki oddechowe, zwór analny, oczy lub fotoreceptory.

Kleszcze żyją w lasach, na ich obrzeżach, w ściółce leśnej, na łąkach, w parkach, w trawie i zaroślach. Stają się aktywne na przełomie marca i kwietnia – wtedy, kiedy temperatura powietrza wzrasta powyżej 4-8°C. 

Kleszcze są obligatoryjnymi, czasowymi pasożytami zewnętrznymi kręgowców (człowieka i zwierząt) a to oznacza, że do ich życia konieczne jest żywienie się krwią żywiciela – czyli ugryzienie i żerowanie na ciele.


Gdzie najczęściej gryzą kleszcze?

Kleszcze najczęściej gryzą w pachwiny, zgięcia dużych stawów, szyję i małżowiny uszne – czyli wszędzie tam, gdzie skóra jest miękka i delikatna i gdzie kleszcz jest „bezpieczny”. Właśnie w tych miejscach trzeba je szukać, wracając z lasu lub z innych miejsc w których kleszcze mogą przebywać.


Dlaczego ugryzienie kleszcza jest niebezpieczne?

Kleszcz, aby żyć musi żywić się krwią kręgowców – człowieka lub zwierząt. Aby się nią żywić musi ugryźć żywiciela. W momencie ugryzienia i pobierania krwi kleszcz wydziela duże ilości śliny. Ślina wydzielana w pierwszym momencie zawiera hemolizynę, cytolizynę oraz substancje znieczulające. Ślina ta twardnieje i powstaje osłonka dla narządów gębowych kleszcza (dlatego kleszcze tak mocno trzymają się skóry i tak ciężko jest je usunąć). Ślina wydzielana przez kleszcza w momencie żerowania zawiera także substancje zapobiegające krzepnięciu krwi. Te wszystkie substancje powodują, że następuje rozpad tkanek i podrażnienie skóry w miejscu ugryzienia. Ale samo podrażnienie skóry to jeszcze nie jest największy problem. Bowiem podczas żerowania, wraz z śliną przenoszone są patogeny wielu groźnych chorób – między innymi kleszczowego zapalenia mózgu i boreliozy. 


Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych

Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych to choroba wirusowa Ośrodkowego Układu Nerwowego, wywoływana przez wirusy Flavivirus. Wirusy te przenoszone są przez kleszcze, które podczas ugryzienia zarażają człowieka. 

Objawy choroby pojawiają się zazwyczaj po ok 10-14 dniach od ugryzienia i są to: złe samopoczucie, objawy grypopodobne, wysoka gorączka, wymioty, potliwość, światłowstręt, zapalenie spojówek. Po pierwszej fazie następuje niewielka poprawa stanu zdrowia i samopoczucia chorego, po której rozwija się faza neurologiczna – wraz z bardzo wysoką gorączką, bólami głowy, wymiotami a nawet z zaburzeniami świadomości, porażeniem kończyn i śpiączką.

Po przebyciu i przechorowaniu kleszczowego zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, pacjenci zazwyczaj wracają do pełnego zdrowia, ale choroba ta może pozostawiać po sobie powikłania neurologiczne takie jak: nerwicę, depresję, zmiany osobowości, agresję, bezsenność czy zmiany psychogenne. 

Aby uchronić się przed tą choroba, to oczywiście należy chronić się przed ugryzieniem kleszcza, ale przede wszystkim warto się zaszczepić. Dostępne są szczepienia – zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych, które chronią przed kleszczowym zapaleniem mózgu i opon mózgowo rdzeniowym. Warto te szczepienia rozważyć.


Borelioza

Najbardziej znaną chorobą, przenoszoną przez kleszcze, występującą częściej niż kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest borelioza. Wywoływana jest ona przez bakterie - krętki – Borrelia burgdorferi, które znajdują się w organizmie kleszcza. Kleszcz po ugryzieniu człowieka wprowadza do jego organizmu bakterie, co ciekawe nie od razu. Bowiem bakterie te przez pierwszą dobę pozostają w jelicie kleszcza. Dopiero gdy jego jelito wypełni się krwią, bakterie zaczynają się namnażać i przechodzą do gruczołów ślinowych kleszcza, z których wraz ze śliną dostają się do ciała człowieka. Tam przechodzą do tkanki łącznej (skóra, ścięgna, ściany naczyń krwionośnych), mięśni czy do tkanki nerwowej. Okres wylegania wynosi od 7 do 30 dni.

Choroba może przebiegać w różny sposób. Charakterystyczny, jej początkowym etapem jest rumień wędrujący, który znika po kilku tygodniach. Oprócz tego mogą występować inne objawy: zmęczenie, objawy grypopodobne, gorączka. To, że rumień zniknął nie oznacza, że choroba ustąpiła. Wręcz przeciwnie, bowiem przechodzi ona w fazę przewlekłą i może prowadzić do wielu, bardzo poważnych powikłań takich jak: zapalenia stawów, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu i rdzenia, a także do boreliozy układu krążenia i zaburzeń rytmu serca.

Borelioza jest chorobą, którą należy leczyć. Leczy się ją odpowiednimi antybiotykami przez odpowiednio długi czas. O sposobie leczenia oraz o długości jego trwania decyduje lekarz, do którego należy bezwzględnie udać się, jeżeli w miejscu ugryzienia pojawi się rumień wędrujący. 


Czy ugryzienie przez kleszcza zawsze oznacza chorobę?

To nie jest tak, że każde ugryzienie kleszcza oznacza zarażenie i zachorowanie na choroby, przenoszone przez te pajęczaki. Niemniej jednak prawdopodobieństwo zakażenia jest spore. Zależy ono między innymi od tego, czy dany kleszcz, który ugryzł jest zarażony i czy przenosi patogeny. Zależy również od czasu przebywania kleszcza na skórze człowieka. I tak w przypadku wirusa, wywołującego kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo rdzeniowych, drobnoustroje wprowadzane są do organizmu człowieka zaraz po ugryzieniu. Natomiast w przypadku boreliozy, krętki wprowadzane są do organizmu człowieka dopiero po około dobie. 


Czy trzeba się chronić przed kleszczami? 

Mimo, że nie zawsze ugryzienie kleszcza powoduje zakażenie i rozwój choroby, to prawdopodobieństwo zakażenia jest bardzo duże. Co więcej choroby, przenoszone przez kleszcze są nie tylko nieprzyjemne, ale również, co istotne, są bardzo niebezpieczne i mogą pozostawiać w organizmie człowieka uciążliwe, niebezpieczne powikłania, dlatego też ZAWSZE należy chronić się przed ugryzieniem kleszczy. 


Jak się ochronić przed kleszczami?

Przed kleszczami należy się zdecydowanie chronić. Tu pomocne mogą być wszystkie czynności, które zmniejszą prawdopodobieństwo „złapania kleszcza” i ugryzienie przez niego, czyli - unikanie (w miarę możliwości) lasów, zarośli, łąk i wysokich traw – czyli tych miejsc w których kleszcze przebywają oraz ubieranie odpowiednich jasnych ubrań (kurtka lub bluza z długim rękawem, długie spodnie, zakryte buty), jeżeli wybieramy się w miejsca, gdzie prawdopodobieństwo złapania kleszcza jest spore.

Niewątpliwie najważniejszym sposobem ochrony przed ugryzieniem przez kleszcza jest stosowanie preparatów odstraszających pajęczaki. Do wyboru jest dużo produktów. Są to tzw. repelenty. Mogą one zawierać w swoim składzie różne związki np.:


Na rynku dostępne są także:


Co zrobić, jeżeli kleszcz ugryzie?

Bardzo ważne jest, aby oglądać swoje ciało – szczególnie wtedy, kiedy wracamy z miejsc, gdzie kleszcze są i przebywają. Jeżeli kleszcz ugryzł i znajdujemy go „przyczepionego” do ciała to:

Przede wszystkim kleszcza należy, jak najszybciej usunąć. Im wcześniej to zrobimy, tym mniejsze prawdopodobieństwo zakażenia niebezpiecznymi chorobami. 

Kleszcza można usunąć za pomocą różnych przyrządów, dostępnych w aptekach np.:

Jeżeli boimy się usuwać kleszcza sami lub nie wiemy, jak to zrobić można udać się do przychodni i poprosić o pomoc lekarza lub pielęgniarkę.


Co robić a czego nie robić wyciągając kleszcza?

Usuwając kleszcza nie wolno i nie należy: 

  • łapać lub ściskać kleszcza za brzuch, bowiem to grozi wpuszczeniem większych ilości śliny i zawartości przewodu pokarmowego z ciała kleszcza do organizmu człowieka
  • wykręcać kleszcza
  • stosować wazeliny, masła, alkoholu lub innych środków
  • nacinać skóry

Usuwając kleszcza należy:

  • stosować się do instrukcji przyrządu, który ma być używany
  • chwycić kleszcza jak najbliżej powierzchni skóry
  • stanowczo pociągnąć kleszcza – jednocześnie starając się go nie ściskać i nie zgniatać
  • odkazić miejsce ukąszenia
  • sprawdzić, czy kleszcz został usunięty w całości
  • obserwować miejsce ugryzienia
  • w przypadku zauważenia niepokojących objawów zgłosić się do lekarza


Kiedy udać się do lekarza?

Do lekarza należy udać się w dwóch sytuacjach. Pierwsza to taka, kiedy nie umiemy usunąć kleszcza, boimy się tego lub usunęliśmy jedynie jego fragment.

Druga sytuacja – to do lekarza należy udać się bezwzględnie, wtedy, kiedy w miejscu ugryzienia przez kleszcza pojawi się rumień wędrujący. 


Czy można potwierdzić boreliozę?

Boreliozę można potwierdzić wykonując odpowiednie badanie krwi. Niemniej jednak nie ma co tego badania robić zbyt wcześnie, bowiem zaraz po zakażeniu nie wytwarzają się przeciwciała w takiej ilości, która może zostać wykryta. Dopiero po około 4 tygodniach od ugryzienia można wykonać ten test z krwi. Wynik testu należy skonsultować z lekarzem, który po analizie wyników oraz po wywiadzie z pacjentem określi, czy pacjent jest chory, czy nie.

Pomocne mogą być również testy diagnostyczne do samodzielnego wykonania w domu – ale ich również, nie należy wykonywać zaraz po ugryzieniu, tylko odczekać odpowiedni, właściwy czas. Ich wynik również należy skonsultować z lekarzem.  


Podsumowując – kleszcze powszechnie występują w środowisku. Jest ich dużo i często (niestety) zdarza się, że gryzą człowieka. Niestety ugryzienie kleszcza powoduje nie tylko podrażnienie w miejscu jego bytowania, ale co najgorsze, może prowadzić do wielu, bardzo niebezpiecznych chorób. Dlatego też należy bezwzględnie chronić się przed kleszczami a w przypadku ugryzienia i pojawienia się objawów chorobowych bezzwłocznie udać się do lekarza.


Bibliografia: 
1. Biesiada G., et al. Lyme disease: review. Arch Med Sci 2012; 8, 6: 978-982  
2. Brochocka A., et al. Zagrożenia związane z pasożytniczym oddziaływaniem kleszczy jako wektora patogenów. Hygeia Public Health 2018, 53(2): 132-139  
3. Kmieciak W., et al. Tick-borne diseases in Poland: Prevalence and difficulties in diagnostics Med Pr 2016;67(1):73–87 
4. Lyme disease. NICE guideline Published: 11 April 2018  
5. Wilson E.R., et al. Lyme disease: ecology, epidemiology and prevention. RSFS Scottish Forestry 2009, 63, 2, 2009 

   Kleszcze - czy jest się czego bać i jak się przed nimi uchronić? - Apteka Internetowa Melissa
IXORICIN Żel przeciw kleszczom - 50 ml

11,99 zł

Dodaj produkt do koszyka
   Kleszcze - czy jest się czego bać i jak się przed nimi uchronić? - Apteka Internetowa Melissa
TRIX Naklejki odstraszające kleszcze TR263 - 6 szt.

6,39 zł

Dodaj produkt do koszyka
Zdjęcie autora
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk – mama 3 dzieci, z wykształcenia farmaceutka – doktor nauk farmaceutycznych, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, blogerka (www.farmaceuta-radzi.pl), autorka artykułów w czasopismach polskich i zagranicznych, autorka szkoleń i wykładów dla farmaceutów, autorka warsztatów dla rodziców, dyplomowana Promotorka Karmienia Piersią. Ponadto ekspert merytoryczny Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz inicjatorka i autorka kampanii edukacyjnej „Leki to nie cukierki”i współautorka kampanii edukacyjnej „Lek bezpieczny oczami dziecka”