Niedobór żelaza. Co go powoduje i czym może grozić?

Suplementacja fiber_manual_record 2021-06-24

Organizm potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania mnóstwa składników odżywczych, wśród których istotną rolę odgrywa żelazo. Jego niedostateczna ilość w codziennej diecie może mieć poważne konsekwencje zdrowotne. Dowiedz się, z czego może wynikać niedobór żelaza i jak mu przeciwdziałać.


Żelazo należy do grupy mikroelementów, który ma ogromne znaczenie dla prawidłowej pracy organizmu. Wspiera przebieg wielu ważnych procesów metabolicznych, takich jak np. transport tlenu, synteza DNA[1]. Ponadto wspomaga prawidłową pracę mięśni – w tym serca, wspiera odporność organizmu w walce z drobnoustrojami, pomaga zmniejszyć odczuwanie znużenia i zmęczenia. Między innymi z tego powodu niedobór żelaza może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

 Niedobór żelaza
Spis treści

Niedobór żelaza – z czego wynika?

Nie istnieje jedna przyczyna, która powoduje niedobór żelaza. U podstaw niedostatecznej ilości tego mikroelementu mogą leżeć: 

  • utrata krwi – wynikająca m.in. z krwawień z przewodu pokarmowego, dróg moczowych, układu oddechowego, urazów i zabiegów chirurgicznych, obfitych miesiączek u kobiet; 
  • zwiększone zapotrzebowanie – związane m.in. z okresem dojrzewania, ciąży, karmienia piersią; 
  • zaburzone wchłanianie z przewodu pokarmowego – spowodowane m.in. celiakią, zapaleniem żołądka wywołanym H. pylori, autoimmunologiczne zapalenie żołądka, dietą z niedostateczną ilością białka[2] , częstymi biegunkami; 
  • niedostateczna ilość w diecie – wynikająca m.in. ze stosowania rygorystycznych diet odchudzających, niezbilansowanej diety wegetariańskiej, nieprawidłowo zbilansowanej diety wegańskiej.

Niekiedy za niedobór żelaza może odpowiadać niedostateczna ilość witamin B11 / B12. Powodem jest również przyjmowanie niektórych leków – szczególnie należących do grupy inhibitorów pompy protonowej, leków przeciwzapalnych należących do grupy NLPZ (mogą przyczyniać się do powstawania zaburzeń w szpiku kostnym) czy leków cytostatycznych (mogą odpowiadać za uszkodzenia szpiku kostnego).


Jak rozpoznać niedobór żelaza?

Początkowo niedobór żelaza może nie dawać widocznych symptomów. Z czasem, gdy ilość tego pierwiastka znacznie spada, wówczas zaczynają pojawiać się dość charakterystyczne objawy. Wśród nich wymienić można między innymi: 

  • silne zmęczenie 
  • bladość skóry 
  • osłabienie 
  • bóle głowy 
  • zawroty głowy 
  • przyspieszone bicie serca 
  • duszność 
  • osłabiony apetyt 
  • łamliwość paznokci[3] .

W przypadku wystąpienia niepokojących dolegliwości, warto wykonać morfologię krwi – z uwzględnieniem poziomu żelaza, hemoglobiny, hematokrytu[4] . Wyniki poniżej normy mogą wskazywać na niedokrwistość związaną z niedostateczną ilością tego pierwiastka.


Czym grozi niedobór żelaza?

Niedobór żelaza prowadzi do anemii, która – w łagodnej postaci – nie przyczynia się do powstania poważnych powikłań. Jeżeli jednak dojdzie do poważnej niedokrwistości, wówczas ciężka jej postać może skutkować wieloma problemami zdrowotnymi.

  • Kłopoty z sercem: przyspieszona praca serca oznacza konieczność pompowania większej ilości krwi na skutek rekompensaty braku tlenu. To z kolei może skutkować powiększeniem mięśnia sercowego lub jego niewydolnością[5] . 
  • Przedwczesny poród: znaczna niedokrwistość w okresie ciąży może doprowadzić do przedwczesnego porodu oraz spowodować niską masę urodzeniową dziecka[6] . 
  • Większa podatność na infekcje: skutkiem niedoboru żelaza może być zwiększona podatność na infekcje. Uważa się, że niedostateczna ilość tego pierwiastka prowadzi do upośledzenia odporności wrodzonej oraz odporności komórkowej[7] .


Leczenie niedoboru żelaza – na czym polega?

Podstawą leczenia niedoboru żelaza jest przyjmowanie preparatów zawierających ten pierwiastek. Warto jednak pamiętać o tym, aby suplementacja uwzględniała również witaminę C, która pomaga poprawić wchłanianie żelaza[8] .


Ogromne znaczenie ma także prawidłowo zbilansowana dieta. Powinna zawierać produkty będące dobrym źródłem żelaza – głównie hemowego (wysoce biodostępnego) . Są to m.in. mięso, ryby, drób.


Pamiętaj! Suplementacja żelaza w przypadku niedoboru tego pierwiastka powinna odbywać się pod kontrolą lekarza. Należy więć jak najszybciej zdiagnozować przyczynę niedoboru żelaza w organizmie, aby podjąć odpowiednie działania.


Bibliografia:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3999603/
  2. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.15.1.2.
  3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/iron-deficiency-anemia/symptoms-causes/syc-20355034
  4. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.15.1.
  5. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/iron-deficiency-anemia/symptoms-causes/syc-20355034
  6. https://www.ptgin.pl/sites/default/files/page2019/Celaza%20hemowego%20u%20kobiet%20%282013%29_0_0.pdf
  7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20589461/
  8. https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170510,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza
  9. https://dietetycy.org.pl/zelazo-informacje-i-zalecenia/



Zdjęcie autora
mgr farm. Szymon Dybalski

Ukończył studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Od 5 lat wykonuje swój zawód mając czynny kontakt z pacjentem, przy czym od 4 lat pełni funkcję specjalisty w dziedzinie farmacji w Aptece Melissa, udzielając pacjentom merytorycznych wideoporad oraz publikując eksperckie artykuły w Strefy Wiedzy. W pracy farmaceuty najbardziej ceni sobie kontakt z pacjentem, możliwość niesienia pomocy oraz rozwiewania wątpliwości dotyczących zamienników leków, dawkowania, realizacji recept i innych nurtujących kwestii związanych z farmakoterapią. Dziedziną, w której się kształci i wciąż poszerza swoją wiedzę jest prawo farmaceutyczne. Czas poza pracą uwielbia spędzać z rodziną, a w wolnych chwilach stawia na aktywność – zazwyczaj wybiera bieganie, wspinaczkę oraz długie spacery z psem, dzięki któremu zainteresował się tematem zwierzęcej behawiorystyki.

Podobne wpisy

2017-07-25

Jak walczyć z niedobrem żelaza w ciąży i w czasie karmienia?
Symptomami niedoboru żelaza są najczęściej zawroty głowy, szybsze bicie serca, czy zadyszka. Aby upewnić się,...

2019-10-22

Dobre suplementy diety – jak je wybrać?
W ostatnich latach na rynku pojawiło się i nadal pojawia się coraz więcej suplementów diety....

2020-04-29

Co warto wiedzieć o suplementacji żelaza?
W ostatnich latach na rynku pojawiło się sporo suplementów diety, a wraz z nimi –...