Objawy różyczki, profilaktyka, diagnostyka i leczenie - u dzieci i dorosłych

Dolegliwości i choroby fiber_manual_record 2021-10-11

Różyczka to jedna z chorób zakaźnych wieku dziecięcego, która objawia się charakterystyczną wysypką oraz symptomami grypopodobnymi. Najczęściej zapadają na nią przedszkolaki lub dzieci w pierwszych klasach szkoły podstawowej, choć liczba zachorowań - dzięki powszechnie podawanym szczepionkom na różyczkę - nie przekracza obecnie kilkuset lub maksymalnie ponad tysiąca zachorowań na 100 tysięcy mieszkańców w roku (mowa tu oczywiście o Polsce). Różyczka u dzieci zazwyczaj ma lekki przebieg (warto tutaj dodać, że około połowa zakażonych przechodzi ją bezobjawowo), natomiast im starszy jest pacjent, tym gorzej może przechodzić zakażenie. Dodatkowo choroba ta jest bardzo groźna dla kobiet w ciąży, a właściwie - dla płodu, który może urodzić się z różyczką wrodzoną. Jak rozpoznać różyczkę i jej symptomy, jak wygląda leczenie i profilaktyka różyczki oraz kiedy należy zaszczepić dziecko? Odpowiedzi na te i inne pytania dotyczące tej zakaźnej choroby znajdziecie poniżej - zapraszamy do lektury!

 Wysypka przy różyczce jako charakterystyczny objaw choroby
Spis treści

Przyczyny różyczki i zakażenie wirusem

Przyczyną różyczki jest oczywiście zakażenie wirusem różyczki. Dawniej choroba ta była również nazywana odrą niemiecką. Przenosi się ona wyłącznie między ludźmi, a bezpośrednią przyczyną różyczki jest transmisja wirusa drogą kropelkową oraz przez kontakt z wydzielinami pacjenta (nie tylko ze śliną, rozpraszaną podczas kichania i kaszlu). Okres, w którym osoba na różyczkę może zakażać ludzi w swoim otoczeniu wynosi kilkanaście dni - od około 7 dni przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki, aż do 7-8 dni po ustąpieniu objawów. Przebycie różyczki uodparnia organizm na tę chorobę na całe życie.


Jak rozpoznać różyczkę?

Tak, jak już wcześniej zostało to wspomniane, u około połowy pacjentów różyczka przechodzi bezobjawowo - o zakażeniu takiej osoby otoczenie dowiaduje się dopiero wtedy, gdy zacznie ona zakażać lub gdy zostaną przeprowadzone u niej badania na poziom przeciwciał przeciwko różyczce. Objawy różyczki na początku przypominają zwykłe przeziębienie - obserwuje się u chorego stan podgorączkowy, złe samopoczucie, bóle głowy i spojówek (jednak bez światłowstrętu, jak ma to miejsce w przypadku ospy wietrznej czy odry), a także bólami mięśni oraz nierzadko silnym bólem gardła, rozpoznanym jako zapalenie górnych dróg oddechowych.


W następnym etapie - tuż przed wystąpieniem wysypki - u pacjenta obserwuje się powiększenie, bolesność oraz tkliwość węzłów chłonnych umiejscowionych na szyi, karku i za uszami. W ciągu jednego lub dwóch dni prawdopodobnie pojawią się zmiany skórne. Wysypka przy różyczce jest dość charakterystyczna - płaska, w obrębie twarzy może zlewać się w plamy, natomiast na tułowiu i kończynach pozostaje raczej rozproszona. Wysypka przy różyczce nie jest bolesna - może jednak dawać uczucie swędzenia, przy czym same czerwone punkty nie są wypełnione żadnym płynem. Po kilku dniach dochodzi do jej zaniku, a objawy różyczki cofają się. Co ważne, wysypka po różyczce nie powinna pozostawiać przebarwień - chyba, że zmiany zostały rozdrapane. Skóra natomiast może być wysuszona i łuszczyć się delikatnie przez kilka dni po zaniknięciu wysypki. Warto dodać także, że część pacjentów nie będzie wykazywało wszystkich wymienionych powyżej objawów różyczki - niektórzy z nich, przykładowo, nie będą mieli wysypki, a jedynie symptomy grypopodobne.


Różyczka u dorosłych - jak przebiega?

Różyczka u dorosłych, podobnie jak u dzieci, przebiega dość łagodnie - warto jednak zaznaczyć, że u dorosłych kobiet może ona dawać powikłania w postaci zapalenia stawów (co praktycznie nie zdarza się w przypadku mężczyzn). Częściej jednak w dorosłości chorują mężczyźni, co jest skutkiem realizowanego niegdyś planu szczepień, w którym obowiązkowo szczepionka na różyczkę podawana była wyłącznie dziewczynkom. Dlaczego? Różyczka u dorosłych kobiet w wieku rozrodczym jest bardzo dużym zagrożeniem dla płodu - może on bowiem zakazić się chorobą poprzez łożysko, co skutkuje tak zwaną różyczką wrodzoną, powodującą wielonarządowe uszkodzenia - między innymi mózgu, serca czy wątroby, a także uszkodzenia słuchu, wzroku i układu nerwowego.


Z wymienionych powyżej powodów warto, by różyczka u dorosłych była sygnalizowana w otoczeniu takiej osoby, ponieważ nigdy nie wiadomo, czy wśród rodziny, znajomych czy przyjaciół nie znajduje się kobieta w ciąży, która nie nabyła wcześniej odporności na tę właśnie chorobę. Należy także zaznaczyć, że największe ryzyko dla płodu, przy zakażeniu różyczką u dorosłych kobiet, występuje do 20 tygodnia ciąży. Przed planowanym poczęciem warto więc zdecydowanie zbadać poziom przeciwciał przeciwko różyczce i - w razie potrzeby - przyjąć właściwą szczepionkę.


Możliwe powikłania po różyczce

Mimo, iż różyczka w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub zupełnie łagodnie i pacjenci naprawdę rzadko wymagają hospitalizacji, to w ciężkim przebiegu, bez odpowiedniego leczenia czy u osób z obniżoną odpornością i chorobami towarzyszącymi może dawać różne powikłania. Po różyczce najczęściej występują:

  • odwodnienie i osłabienie organizmu; 
  • wspomniane wcześniej zapalenia stawów u kobiet; 
  • zapalenie jąder i najądrzy u mężczyzn;
  • małopłytkowość, której następstwem są zaburzenia krzepnięcia krwi i zwiększone ryzyko wylewu krwi do mózgu;
  • charakterystyczne wybroczyny na skórze (plamica różyczkowa);
  • różyczkowe zapalenie mózgu.

Warto dodać, że powikłania po różyczce znacznie częściej dotyczą osób dorosłych niż dzieci.


Jak wygląda leczenie różyczki?

Leczenie różyczki polega głównie na niwelowaniu objawów - podaje się choremu leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a w razie potrzeby - również te łagodzące ból gardła przy jego zapaleniu. Oprócz tego w niektórych przypadkach szczególnej pielęgnacji wymaga wysypka przy różyczce - jeśli choremu przeszkadza świąd, lekarz może przepisać (przy braku przeciwwskazań) preparaty antyhistaminowe łagodzące to odczucie. Aby skóra nie pozostała wysuszona, warto przy leczeniu różyczki zadbać również o jej silne nawilżenie i natłuszczenie.


Leczenie różyczki powinno być także uzależnione od powikłań, jakie wystąpią u dalszego pacjenta - wówczas dobiera się odpowiednie preparaty i metody terapii adekwatne do stanu i dolegliwości chorego.


Profilaktyka różyczki - szczepionka na różyczkę

Profilaktyka różyczki obejmuje przede wszystkim szczepienia ochronne - w Polsce realizowane w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, szczepionką skojarzoną MMR, a więc szczepionką na różyczkę, świnkę i odrę. Podaje się ją w dwóch dawkach - pierwszej, w okolicach 13-14 miesiąca życia dziecka i drugiej, przypominającej - około 10 roku życia. Szczepionka wykazuje skuteczność pomiędzy 95 a 98%, jest więc najlepszą metodą ochrony przed zakażeniem (podobnie jak „przechorowanie” różyczki, daje odporność na całe życie). Osoby dorosłe i dzieci, które z różnych przyczyn nie mogą zostać zaszczepione, w przypadku ogniska choroby w najbliższym otoczeniu, mogą izolować się od zakażonej osoby i stosować wzmożoną higienę osobistą (choć z uwagi na długi okres zakaźność wirusa w organizmie danej osoby, samo zakażenie jest niestety bardzo prawdopodobne).

Zdjęcie autora
mgr farm. Szymon Dybalski

Ukończył studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Od 5 lat wykonuje swój zawód mając czynny kontakt z pacjentem, przy czym od 4 lat pełni funkcję specjalisty w dziedzinie farmacji w Aptece Melissa, udzielając pacjentom merytorycznych wideoporad oraz publikując eksperckie artykuły w Strefy Wiedzy. W pracy farmaceuty najbardziej ceni sobie kontakt z pacjentem, możliwość niesienia pomocy oraz rozwiewania wątpliwości dotyczących zamienników leków, dawkowania, realizacji recept i innych nurtujących kwestii związanych z farmakoterapią. Dziedziną, w której się kształci i wciąż poszerza swoją wiedzę jest prawo farmaceutyczne. Czas poza pracą uwielbia spędzać z rodziną, a w wolnych chwilach stawia na aktywność – zazwyczaj wybiera bieganie, wspinaczkę oraz długie spacery z psem, dzięki któremu zainteresował się tematem zwierzęcej behawiorystyki.

Podobne wpisy

2018-11-28

Gorączka u dziecka – kiedy i jak ją obniżyć?
Jednym z najczęstszych objawów choroby u dziecka jest gorączka. Zazwyczaj pojawia się ona nagle i...

2021-09-03

Skaza białkowa u dziecka, czyli alergia na białka mleka krowiego
Objawy alergii pokarmowej u dziecka - zwłaszcza u niemowlęcia - nie zawsze są oczywiste. Biegunki,...

2021-10-08

Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic - objawy, rozpoznanie, leczenie
Wirus świnki to jeden z tych wirusów, który wywołuje jedną z chorób wieku dziecięcego -...