2021-12-01
Zdrowie dziecka

PIMS u dzieci - groźne powikłanie po COVID-19

Od prawie dwóch lat cały świat walczy z wirusem SARS-CoV-2 i pandemią COVID-19. Zakażenia koronawirusem dotykają wszystkich: seniorów, ludzi w wieku średnim, młodzież, a także dzieci. I o ile u dzieci, w większości przypadków, samo zakażenie wirusem SARS-CoV-2 przebiega łagodnie i w większości przypadków bezobjawowo, to niestety po przechorowaniu COVID-19 może rozwijać się u dzieci groźne dla zdrowia i życia powikłanie - zespół PIMS. Co to jest takiego? Dlaczego jest groźny i jak go w porę rozpoznać? O tym poniżej.

 Leczenie PIMS u dzieci przebiega zwykle w warunkach szpitalnych
Spis treści

Zakażenia SARS-CoV-2 u dzieci

Na samym początku pandemii COVID-19 sądzono i mówiono, że zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 nie dotykają dzieci. Okazuje się jednak, że wraz ze wzrostem zachorowań na COVID-19 w społeczeństwie i coraz większą wiedzą na temat samego wirusa i choroby wiemy, że wirus ten może zakażać również najmłodszych pacjentów. Oczywiście częstość zachorowania na COVID-19 u dzieci jest zdecydowanie mniejsza niż u dorosłych czy seniorów, natomiast zaczyna to być coraz powszechniejsze i częstsze. Dodatkowo okazuje się, że jest również niebezpieczne. Pojawiają się bowiem doniesienia o bardzo ciężkich przebiegach COVID-19 u dzieci oraz o niebezpiecznych dla zdrowia i życia powikłaniach po przechorowaniu tej choroby.


COVID-19 u dzieci

Zachorowania na COVID-19 u dzieci pojawiają się coraz częściej. Jest to związane z ogromną liczbą przypadków COVID-19 w naszym społeczeństwie, sezonem jesienno-zimowym i powrotem dzieci do szkół (stan na listopad 2021 roku). Przebieg zakażenia COVID-19 u dzieci może być różny. Zdecydowana większość zakażeń koronawirusem przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Do najczęstszych objawów COVID-19 u dzieci zalicza się:

  • gorączkę – przy czym u dzieci gorączka, w przebiegu COVID-19, zazwyczaj nie jest bardzo wysoka. Najczęściej jest to stan podgorączkowy lub umiarkowana gorączka;
  • kaszel;
  • problemy z oddychaniem i duszność;
  • zatkany nos i katar;
  • osłabienie;
  • spadek apetytu;
  • wymioty; 
  • biegunkę;
  • utratę smaku i węchu.


Diagnoza i leczenie COVID-19 u dzieci

Rozpoznanie zakażenia COVID-19 u dzieci przeprowadza lekarz bo przeprowadzeniu wywiadu, zbadaniu pacjenta i zleceniu wykonania testu. Dodatni wynik testu PCR lub antygenowego potwierdza zakażenie SARS-CoV-2 u dzieci. W takim przypadku dziecko kierowane jest na izolację a osoby mające z nim kontakt bezpośredni na kwarantannę. Jeżeli chodzi o leczenie COVID-19 u dzieci to jest ono ustalane przez lekarza w zależności od przebiegu choroby u dziecka i występujących objawów.


Właściwe postępowanie w przypadku potwierdzonego zakażenia COVID-19 obejmuje: 

  • obserwację małego pacjenta; 
  • właściwe jego nawodnienie; 
  • pomiar temperatury ciała i w przypadku wystąpienia gorączki podawanie dziecku leków przeciwgorączkowych zawierających paracetamol lub ibuprofen w dawce dopasowanej do masy ciała dziecka;
  • w przypadku kataru płukanie nosa wodą morską i stosowanie kropli zawierających oksymetazolinę lub ksylometazolinę; 
  • kontrolę saturacji w przypadku nasilonych objawów ze strony układu oddechowego;
  • hospitalizację w przypadku ciężkiego przebiegu.


Ciężki przebieg COVID-19 u dzieci

W zdecydowanej większości, przebieg COVID-19 u dzieci jest łagodny. Niemniej jednak zdarza się, że zakażenie SARS-CoV-2 u najmłodszych pacjentów przebiega w sposób ciężki i na taki przebieg najbardziej narażone są :

  • dzieci z chorobami współistniejącymi - w szczególności z: wrodzonymi wadami serca, chorobami metabolicznymi, chorobami neurologicznymi, wadami genetycznymi, chorobami nowotworowymi, przewlekłymi chorobami nerek, mukowsicydozą, niedoborem odporności;
  • noworodki i niemowlęta;
  • dzieci z otyłością >30 kg/m2.

Ciężki przebieg COVID-19 wymaga hospitalizacji dziecka w odpowiednim szpitalu z zapleczem Oddziału Intensywnej Terapii.


Powikłania COVID-19 u dzieci

Mimo tego, że dzieci przechodzą zakażenie wirusem SARS-CoV-2 stosunkowo łagodnie i w większości przypadków bezobjawowo to może pojawić się u nich powikłanie w postaci Zespołu PIMS.


Co to jest PIMS?

PIMS to wieloukładowy zespół zapalny u dzieci związany z przebytym zakażeniem SARS-CoV-2 i przechorowaniem COVID-19. Jest to nowa jednostka chorobowa, która po raz pierwszy została opisana w maju 2020 roku. Od tego czasu pojawia się coraz więcej doniesień o tym powikłaniu u dzieci.


To co dotychczas wiadomo o PIMS to:

  • powikłanie to jest następstwem przebytego 2-4 tygodnie wcześniej zakażenia SARS-CoV-2 – często przebiegającego bezobjawowo lub skąpoobjawowo;
  • rozwija się u około jednego dziecka na 1000 przypadków COVID-19; 
  • jest to potencjalnie groźny zespół zapalny, w przebiegu którego może dochodzić do powikłań kardiologicznych (ostrego zapalenia mięśnia sercowego), wstrząsu a nawet śmierci; 
  • po przebyciu PIMS mogą pozostawać trwałe powikłania w postaci tętniaków tętnic wieńcowych;
  • śmiertelność w wyniku wystąpienia Zespołu PIMS wynosi ok 1,5-2%.


Rozpoznanie i objawy PIMS u dzieci

Rozpoznanie Zespołu PIMS opiera się na przeanalizowaniu objawów i sytuacji danego dziecka. Przede wszystkim aby zdiagnozować u dziecka PIMS musi być powiązanie z przebytym w ostatnich tygodniach COVID-19. To określa się na podstawie testów (PCR lub antygenowego), obecności przeciwciał w kierunku SARS-CoV-2 lub udokumentowanej ekspozycji na COVID-19 w ostatnich 4-8 tygodni.


Ponadto aby zdiagnozować PIMS należy wykluczyć inne choroby, takie jak:

  • choroby infekcyjne
  • zapalenie wyrostka robaczkowego
  • choroby tkanki łącznej 
  • nieswoiste zapalenie jelit i inne.

Jeżeli wykluczone zostaną inne przyczyny i w wywiadzie stwierdza się powiązanie z COVID-19 to należy przeanalizować kryteria rozpoznania wieloukładowego zespołu zapalnego związanego z PIMS. Do tych kryteriów zalicza się:

  • wiek dziecka – (0-18 lat) - najczęściej chorują dzieci w wieku szkolnym; 
  • gorączka – powyżej 38,5 stopni Celsjusza utrzymująca się dłużej niż 3 dni;
  • wysokie wskaźniki stanu zapalnego w szczególności podwyższone CRP, prokalcytonina, OB. fibrynogen, LDH, D-dimery i ferrytyna.


Ponadto muszą wystąpić objawy ze strony różnych układów i narządów (co najmniej 2): 

  • ze strony przewodu pokarmowego – ból brzucha, wymioty, biegunka; 
  • ze strony układu krążenia – zaburzenia rytmu serca, niedociśnienie, płyn w osierdziu itp.; 
  • ze strony układu nerwowego – apatia, drażliwość, ból głowy, porażenia nerwów obwodowych; 
  • ze strony układu oddechowego – kaszel, duszność, płyn w opłucnej, ból w klatce piersiowej; 
  • ze strony skóry i błon śluzowych – wysypka, zapalenie spojówek, obrzęk dłoni i stóp.


Postępowanie i leczenie

PIMS Zgodnie z obecnymi rekomendacjami wszyscy pacjenci z podejrzeniem PIMS powinni być hospitalizowani. Dodatkowo powinni mieć oni: 

  • wykonany test w kierunku SARS-CoV-2 (RT-PCR lub antygenowy);
  • wykonane badania krwi wraz z badaniem ogólnym moczu;
  • wykonane EKG i ECHO serca.

Leczenie rozpoznanego Zespołu PIMS jest złożone i wielokierunkowe. Obejmuje: 

  • hospitalizację; 
  • konsultację z lekarzami różnych specjalności; 
  • płynoterapię;
  • monitorowanie parametrów życiowych;
  • antybiotykoterapię;
  • leczenie przeciwwirusowe; 
  • leczenie immunosupresyjne za pomocą immunoglobulin lub glikokortykosteroidów lub leków biologicznych;
  • podawanie kwasu acetylosalicylowego.


PIMS u dzieci - jak wygląda postępowanie po przebyciu choroby?

Obecnie mamy zbyt mało informacji, które pozwalają w sposób jednoznaczny określić postępowanie z dzieckiem po przebytym PIMS. To, co na pewno obecnie jest zalecane, to: 

  • nadzór lekarski przez co najmniej 6 tygodni;
  • kontrola kardiologiczna;
  • stosowanie kwasu acetylosalicylowego w dawce 3-5 mg/kg masy ciała przez co najmniej 6 tygodni lub do czasu wykluczenia zmian w naczyniach wieńcowych; 
  • zwolnienie z zajęć WF.

Podsumowując, zespół PIMS jest nową jednostką chorobową, która pojawia się po przebyciu zakażenia SARS-CoV-2 i przechorowaniu COVID-19 u dzieci – w szczególności u dzieci w wieku szkolnym. Zespół ten może przebiegać w sposób ciężki i może prowadzić do wielu powikłań a nawet do śmierci, dlatego też bardzo ważna jest obserwacja dziecka, u którego zdiagnozowano COVID-19, przez około 4-8 tygodni. Jeżeli w tym okresie pojawi się u dziecka gorączka oraz objawy ze strony różnych układów i narządów należy wtedy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem.


Bibliografia:

  1. Marczyńska M., i wsp. Postępowanie z dzieckiem z COVID-19. Przegląd Pediatryczny, 2020, 49, 4,1-7 
  2. Okarska-Napierała M., i wsp. Postępowanie z dzieckiem z wieloukładowym zespołem zapalnym powiązanym z COVID-19
Zdjęcie autora
Autor
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk
dr n. farm. Magdalena Stolarczyk – mama 3 dzieci, z wykształcenia farmaceutka – doktor nauk farmaceutycznych, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, blogerka (www.farmaceuta-radzi.pl), autorka artykułów w czasopismach polskich i zagranicznych, autorka szkoleń i wykładów dla farmaceutów, autorka warsztatów dla rodziców, dyplomowana Promotorka Karmienia Piersią. Ponadto ekspert merytoryczny Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz inicjatorka i autorka kampanii edukacyjnej „Leki to nie cukierki”i współautorka kampanii edukacyjnej „Lek bezpieczny oczami dziecka”
Podobne wpisy
Od momentu ogłoszenia pandemii koronawirusa przez WHO, rozpoczął się wyścig w jej zwalczaniu. Naukowcy poszukują...
CZYTAJ
Od prawie dwóch lat cały świat walczy z pandemią choroby COVID-19 wywoływanej przez koronowirusa SARS-CoV-2....
CZYTAJ
Leczenie Covid-19 do tej pory przyjmowało jedynie formy objawowe, które realizowane były w domu (jeśli...
CZYTAJ
Certyfikaty
i wyróżnienia