• 💰 Dostawa za 0 zł przy zakupie za min. 59 zł* Sprawdź!
    Dostawa za 0zł dla większości produktów, jeśli ich łączna wartość wyniesie od 59 zł, przy wyborze wysyłki ORLEN Paczka
Legalna apteka
2023-11-20
Dolegliwości i choroby

Zespół metaboliczny – czynniki, sposoby leczenia i skutki zdrowotne

Bogata w przetworzoną żywność dieta, niewystarczająca ilość aktywności fizycznej, nadmierna masa ciała i stres sprzyjają rozwojowi stanu zwanego zespołem metabolicznym. Zespół metaboliczny zwany tez zespołem X, to przewlekła i podstępna choroba, na którą składa się kilka, wymagających indywidualnego postępowania czynników. Podstawą zespołu X jest otyłość brzuszna, za która idzie nadciśnienie, cukrzyca i podwyższone trójglicerydy. Ponieważ nie ma jednego specyfiku na cały zespół metaboliczny, jest on trudny w leczeniu, a cała terapia obejmuje zarządzaniu poszczególnymi składnikami choroby.

 Zespół metaboliczny
Spis treści

Zespół metaboliczny - co to takiego?

Zespół metaboliczny to końcowa faza procesu zmian, który zaczyna się od pojedynczego zmienionego parametru, do którego dochodzą inne kryteria. Kryteria zespołu metabolicznego obejmują: otyłość, podwyższone ciśnienie tętnicze, wysoki poziom glikemii, wysoki poziom trójglicerydów i niski cholesterol HDL. Definicja zespołu metabolicznego mówi, że głównym kryterium jego rozpoznania jest otyłość oraz występowanie dwóch z wymienionych powyżej stanów.

Przyczyny zespołu metabolicznego

Zespół metaboliczny jest wynikiem złożonej interakcji między czynnikami genetycznymi, środowiskowymi oraz stylem życia. Choć dokładne przyczyny mogą się różnić w zależności od jednostki, do rozwoju tego syndromu prowadzą głównie: genetyka, otyłość, insulinooporność, niezdrowa dieta, brak systematycznej aktywności fizycznej, wiek, stany zapalne i stres oksydacyjny oraz zaburzenia hormonalne.

  • Skłonność do zespołu metabolicznego może być dziedziczna. W grupie ryzyka znajdują się osoby, u których w rodzinie występowała cukrzyca typu 2, choroby serca lub zespół metaboliczny.
  • Otyłość, szczególnie otyłość brzuszna (nadmierna ilość tłuszczu wokół talii) jest silnie związana z zespołem metabolicznym. Tłuszcz brzuszny jest bardziej aktywny metabolicznie i może przyczyniać się do rozwoju insulinooporności.
  • Insulinooporność to stan, w którym komórki organizmu nie reagują prawidłowo na insulinę, co prowadzi do podwyższonego poziomu glukozy we krwi. Insulinooporność jest kluczowym elementem rozwoju cukrzycy typu 2 i często towarzyszy zespołowi metabolicznemu.
  • Dieta bogata w tłuszcze nasycone, trans-tłuszcze, cukry i kalorie, a uboga w świeże owoce, warzywa i błonnik, może przyczyniać się do rozwoju zespołu metabolicznego.
  • Siedzący tryb życia sprzyja zwiększeniu masy ciała, insulinooporności i innych czynników związanych z zespołem metabolicznym.
  • Ryzyko zespołu metabolicznego zwiększa się z wiekiem.
  • Przewlekłe stany zapalne i stres oksydacyjny w organizmie mogą przyczyniać się do rozwoju zespołu metabolicznego.
  • Niektóre zaburzenia hormonalne oraz związane z nimi schorzenia, takie jak zespół policystycznych jajników (PCOS) u kobiet, mogą zwiększać ryzyko zespołu X.

Na ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego wpływ mają również czynniki środowiskowe i socjoekonomiczne, takie jak dostępność zdrowej żywności, poziom edukacji i dochodu, a także czynniki stresowe związane ze stylem życia. Zrozumienie tych czynników jest kluczowe w zapobieganiu i leczeniu zespołu metabolicznego.

Zespół metaboliczny objawy

Zespół metaboliczny x nie ma swoistych objawów, które są z nim bezpośrednio związane. Jest to raczej zbiór czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia poważniejszych problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, udar, cukrzyca typu 2 i inne stany związane z niewłaściwym funkcjonowaniem metabolizmu. Osoby z zespołem metabolicznym często nie mają wyraźnych objawów, dopóki nie rozwiną jednego z tych poważniejszych stanów. Istnieją jednak pewne widoczne oznaki i stany, które mogą wskazywać na obecność zespołu metabolicznego: nadmierna otyłość brzuszna, wysoki poziom glikemii, wysokie ciśnienie tętnicze, podwyższony poziom trójglicerydów oraz niski poziom HDL.


Duży obwód talii – u mężczyzn 102 cm lub więcej, u kobiet 88 cm lub więcej

Wysoki poziom cukru we krwi na czczo - > 100 mg/dl

Ciśnienie krwi przekraczające 130/85 mmHg

Wysoki poziom triglicerydów w surowicy krwi, zwykle powyżej 150 mg/dl (1,7 mmol/L)

Poziom HDL (dobrego cholesterolu) poniżej 40 mg/dl (1,04 mmol/L) u mężczyzn i poniżej 50 mg/dl (1,29 mmol/L) u kobiet.


Powyższe objawy (wyłączając otyłość) nie są widoczne bez odpowiednich badań, dlatego regularne kontrolowanie stanu zdrowia jest kluczowe w wykrywaniu zespołu metabolicznego. Wczesna interwencja poprzez zmiany w stylu życia i, w niektórych przypadkach, leczenie farmakologiczne może znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju poważniejszych chorób.

Zespół metaboliczny leczenie farmakologiczne

Ponieważ nie ma jednego specyficznego leku przeznaczonego do leczenia całego zespołu metabolicznego, leczenie farmakologiczne zespołu metabolicznego X skupia się głównie na zarządzaniu poszczególnymi składnikami. Leki obniżające poziom cukru we krwi, takie jak metformina mogą pomóc w kontrolowaniu poziomu glukozy we krwi oraz wspierać redukcję wagi. Leki przeciwnadciśnieniowe takie jak inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II (ARB), beta-blokery, diuretyki i blokery kanałów wapniowych, mogą być stosowane w celu kontroli ciśnienia krwi. Statyny są powszechnie stosowane w celu obniżenia poziomu LDL (złego cholesterolu) i ogólnego cholesterolu. W niektórych przypadkach leki takie jak fibraty mogą być stosowane do obniżania poziomu triglicerydów. Leki na odchudzanie mogą być stosowane, aby pomóc w redukcji wagi. Są one jednak zazwyczaj przepisywane tylko w przypadku, gdy inne metody, takie jak zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej, nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. W niektórych przypadkach, ze względu na zwiększone ryzyko tworzenia się zakrzepów krwi związanych z zespołem metabolicznym, mogą być stosowane leki przeciwzakrzepowe.

Niefarmakologiczne leczenie zespołu X

Poza zmianami w diecie i stylu życia warto rozważyć także zastosowanie niefarmakologicznego leczenia zespołu metabolicznego. Opublikowane w czasopiśmie naukowym Nature Scientific Reports badanie pokazuje, że niefarmakologiczne, oparte na złożonych substancjach naturalnych podejście do leczenia zespołu metabolicznego może działać na poziomie jelit, oddziaływając równocześnie na wątrobę, co przywraca równowagę metabolizmu, a także reguluje wywołane dietą zaburzenia. System substancji naturalnych działa poprzez mechanizm oddziaływania fizjologicznego (niefarmakologicznego), który jest w stanie zatrzymywać węglowodany i tłuszcze, sprawiając, że są one wchłanianie w mniejszych ilościach oraz są mniej dostępne dla bakterii tworzących mikrobiotę (florę jelitową). Sprzyja to też lepszemu wykorzystaniu substancji odżywczych przez wątrobę, pomagając w ustabilizowaniu glikemii, poziomu cholesterolu i trójglicerydów oraz zmniejszeniu obwodu brzucha, będącymi głównymi paramentami, jakie należy mieć pod kontrolą w przypadku zespołu metabolicznego. Leczenie zespołu metabolicznego często wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego ogólny stan zdrowia pacjenta, obecność innych schorzeń oraz reakcję na leczenie. Zawsze powinno być ono uzupełnieniem zmian w stylu życia, takich jak zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna oraz kontrola wagi.

Dieta w zespole metabolicznym

Dieta odgrywa kluczową rolę w leczeniu i zarządzaniu zespołem metabolicznym. Zmiany w sposobie odżywiania mogą pomóc w kontroli poszczególnych składników tego zespołu, takich jak insulinooporność, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, nadwaga czy otyłość.

  • Redukcja kalorii jest podstawą w leczeniu nadwagi i otyłości. Utrata nawet niewielkiej ilości masy ciała (ok. 5-10% obecnej masy ciała) może znacząco poprawić parametry metaboliczne.
  • Dieta bogata w błonnik pochodzący z owoców, warzyw, pełnych ziaren i strączków, może pomóc w kontrolowaniu poziomu glukozy we krwi oraz obniżać poziom złego cholesterolu (LDL).
  • Wybieranie zdrowych tłuszczów zamiast tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans wpłynie pozytywnie na funkcjonowanie całego organizmu i ograniczy ryzyko rozwoju ZM.
  • Spożywanie dużych ilości cukrów prostych i rafinowanych węglowodanów może prowadzić do podwyższenia poziomu glukozy i insuliny we krwi. Zaleca się ograniczenie spożycia słodkich napojów, słodyczy, białego pieczywa, białego ryżu i innych wysoko przetworzonych produktów.
  • Dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, ryby i zdrowe tłuszcze, może być korzystna dla osób z zespołem metabolicznym. • Regularne posiłki, szczególnie śniadanie, mogą pomóc w regulacji poziomu cukru we krwi i uniknięciu nadmiernego jedzenia później w ciągu dnia.
  • Nadmierne spożywanie alkoholu może przyczyniać się do wielu problemów zdrowotnych, w tym do wzrostu ciśnienia krwi i poziomu triglicerydów, dlatego wskazane jest ograniczenie spożycia alkoholu, a najlepiej całkowite wyeliminowanie go ze swojej diety.

Dieta w leczeniu zespołu metabolicznego powinna być zawsze dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego stan zdrowia, preferencje żywieniowe i ewentualne inne schorzenia. Warto skorzystać z porady dietetyka, który pomoże opracować skuteczny i zrównoważony plan żywieniowy oraz rozważyć suplementację składników, których nie jesteśmy w stanie dostarczyć wraz z pożywieniem.


Bibliografia:

  1. Published by Via Medica, © PTNT, PTLO, PTL, PTH, PTMR, PTMSŻ, sPiE i Klub 30 PTK, sChMiB TchP, e-ISSN 2450–1719, ISSN 2450–0526, Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce, Rok 2022, tom 8, nr 2, strony: 47–72
  2. Carolina Magdalen Greco, Stefano Garetto, Emilie Montellier, Yu Liu, Siwei Chen, Pierre Baldi, Paolo Sassone-Corsi & Jacopo Lucci. A non-pharmacological therapeutic approach in the gut triggers distal metabolic rewiring capable of ameliorating diet-induced dysfunctions encompassed by metabolic syndrome. Scientific Reports volume 10, Article number: 12915 (2020)
Zdjęcie autora
Autor
mgr farm. Szymon Dybalski

Ukończył studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Od 5 lat wykonuje swój zawód mając czynny kontakt z pacjentem, przy czym od 4 lat pełni funkcję specjalisty w dziedzinie farmacji w Aptece Melissa, udzielając pacjentom merytorycznych wideoporad oraz publikując eksperckie artykuły w Strefy Wiedzy. W pracy farmaceuty najbardziej ceni sobie kontakt z pacjentem, możliwość niesienia pomocy oraz rozwiewania wątpliwości dotyczących zamienników leków, dawkowania, realizacji recept i innych nurtujących kwestii związanych z farmakoterapią. Dziedziną, w której się kształci i wciąż poszerza swoją wiedzę jest prawo farmaceutyczne. Czas poza pracą uwielbia spędzać z rodziną, a w wolnych chwilach stawia na aktywność – zazwyczaj wybiera bieganie, wspinaczkę oraz długie spacery z psem, dzięki któremu zainteresował się tematem zwierzęcej behawiorystyki.

Podobne wpisy
Insulinooporność może być początkiem do rozwoju stanu przedcukrzycowego, cukrzycy typu 2, schorzeń sercowo-naczyniowych. Może, ale...
CZYTAJ
Czy zastanawiałeś się kiedyś, jaka jest różnica między nadwagą a otyłością? Mimo że te terminy...
CZYTAJ
Cholesterol jest rodzajem lipidu, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wytwarzany jest głównie w...
CZYTAJ
Certyfikaty i wyróżnienia